“ART&ENGINEERING” FANINING INTERYER DIZAYNDAGI O‘RNI
Ushbu maqolada “Art&Engineering” fanining zamonaviy interyer dizayndagi fundamental o‘rni va ahamiyati tahlil qilinadi. Muallif san’atning estetik tamoyillari bilan muhandislikning aniq hisob-kitoblari o‘rtasidagi sintezni o‘rganadi. Parametrik dizayn, aqlli yoritish tizimlari va innovatsion materialshunoslikning interyer muhitini shakllantirishdagi ta’siri yoritiladi. Muhandislik yechimlarisiz san’at darajasidagi interyerni yaratish mumkin emasligi hamda bu ikki soha birlashuvi inson hayot sifati va qulayligini oshirishga xizmat qilishi asoslab beriladi.
##submission.copyrightStatement## https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
GUMANITAR FANLAR TIZIMIDAGI KOMPLEKS TAHLIL OBYEKTI SIFATIDA TIL SHAXSI
Maqola gumanitar fanlar tizimidagi markaziy intizomiy atamalar- dan biri sifatida «til shaxsi» tushunchasini tahlil qilishga bagʻishlangan. Yu. N. Karau- lov va G. I. Boginning fundamental asarlaridan boshlab tushunchaning genezisi ko’rib chiqiladi va uning 1990 va 2000-yillar oxirida tanqidiy tushunish bosqichi orqali evoly- utsiyasi kuzatiladi. Ye.V. Ivantsovaning tug’ilish komponenti, umumlashtirish darajasi va tahlilning ustuvor sohasi bo’yicha zamonaviy definitsiyalarni tuzish imkonini beruvchi uslubiy yondashuviga alohida e’tibor qaratilmoqda. Ishda atamaning in- terdisiplinar oʻzgarishi uning ilmiy ahamiyatini yoʻqotishiga olib kelmaydi, aksincha, antroposentrik paradigma doirasida uning evristik salohiyatini kengaytiradi, degan te- zis asoslanadi.
INSON ERKINLIGI MASALASINING PIKO DELLA MIRANDOLA QARASHLARIDAGI AKSI
Ushbu maqolada Uyg‘onish davri mutafakkiri Djovanni Piko della Mirandolaning yangi aflotunchilik doirasidagi falsafiy qarashlari tahlil qilinadi. Asarda inson erkinligi, qadr-qimmati va “o‘zini o‘zi shakllantiruvchi tabiat” haqidagi ta’limotning mohiyati ochib beriladi. Shuningdek, Pikoning kosmik iyerarxiyaga nisbatan insonni alohida, mas’uliyatli va ijodkor mavjudot sifatida talqin qilishi, “falsafiy kelishuv” va yangilangan xristianlik g‘oyalarining Uyg‘onish davri gumanizmi hamda keyingi falsafiy oqimlarga ko‘rsatgan ta’siri yoritiladi.
IJTIMOIY CHEGARALANGAN LEKSIKANING JAMIYATDAGI ROLI VA
Ushbu maqola jamiyatda ijtimoiy chegaralangan leksikaning o‘rni va ahamiyati haqida. Maqolada ijtimoiy chegaralangan leksikaning mazmuni va uning jamiyatdagi roli o'rganiladi ya’ni unda ijtimoiy cheklangan leksikaning ta'rifi va jamiyat uchun muhimligi tahlil qilinadi. Ijtimoiy cheklangan leksika ma'lum ijtimoiy guruhlarning o'ziga xos tilidan iborat bo'lib, u guruhlarning madaniyatini, ijtimoiy holatini va tarixiy tajribalarini ifodalaydi. Ijtimoiy chegaralangan leksikaning jamiyatdagi o‘rni va muhim- ligi, guruhlar o‘rtasidagi muloqotdagi ahamiyati, identifikatsiya yaratish va madaniy farqni aks ettirish kabi rol va vazifalarni o‘z ichiga oladi. Maqola guruhlar o‘rtasidagi muloqotni yaxshilash, identifikatsiya shakllantirish va ijtimoiy o‘zgarishlarni aks et- tirishda leksikaning ahamiyatini tahlil qiladi. Maqolada guruhlar o‘rtasida muloqot samaradorligini oshirishda leksikaning roli ko‘rib chiqiladi [1]. Mazkur maqolada ijtimoiy chegaralangan leksikaning jamiyatdagi ahamiyati va o‘rni sotsiolingvistik, funksional hamda stilistik nuqtai nazardan chuqur tahlil etiladi. Sleng, jargon va argo birliklarining ijtimoiy identifikatsiya, kommunikativ samaradorlik va ekspressivlikni ta’minlashdagi ahamiyati ilmiy manbalar orqali yoritiladi. Tadqiqot natijalari ijtimoiy chegaralangan leksikaning jamiyatdagi ijtimoiy tabaqalanish va madaniy jarayonlarning muhim belgilari ekanligini tasdiqlaydi. Maqolada, shuningdek, axborot texnologiyalari va ijtimoiy tarmoqlarning rivojlanishi bilan ijtimoiy chegaralangan leksikaning tarqalishi va jamiyatdagi ahamiyati yanada ortganligi qayd etiladi. Internet va ijtimoiy tarmoqlarning rivojlanishi bilan yangi so‘zlar, iboralar va hastaglar yuzaga kelmoqda, bu esa leksikaning ken- gayishiga sabab bo‘lmoqda. Ijtimoiy tarmoqlarda o‘ziga xos so‘z birikmalari shakllanib, guruhlarning fikrlarini tez va samarali bayon etish imkoniyatini taqdim etmoqda [2]. Shu tariqa, maqolada jamiyatdagi ijtimoiy o‘zgarishlarga ijtimoiy chega- ralangan leksikaning qanday javob berishiga ham e'tibor beriladi. Bunday leksik guruhlar ijtimoiy o'zgarishlar, noroziliklar yoki yangiliklarni ifoda etish va aks ettirish uchun xizmat qiladi. Shu sababli, ijtimoiy chegaralangan leksika jamiyatdagi turli tabaqalar o‘rtasidagi aloqaning rivojlanishida muhim rol o‘ynaydi.
BIRLAMCHI IMMUN TANQISLIGI BO‘LGAN BOLALARDA IMMUN DISFUNKSIYA VA SEPSIS OG‘IRLIGI O‘RTASIDAGI BOG‘LIQLIK: RETROSPEKTIV TAHLIL
Sepsis, ayniqsa birlamchi immun tanqisligi bo‘lgan bolalar orasida, pediatrik bemorlarda kasallanish va o‘limning asosiy sabablaridan biri bo‘lib qolmoqda. Bunday bemorlar tug‘ma immun nuqsonlari sababli og‘ir infeksiyalarga yuqori moyillik, atipik klinik ko‘rinishlar va kasallikning tez og‘irlashish xavfi bilan tavsiflanadi. Mazkur tadqiqot Toshkent shahar bolalar klinikasida davolangan holatlarning retrospektiv tahlili asosida PID bo‘lgan bolalarda sepsisning klinik va immunologik xususiyatlarini o‘rganishga qaratilgan. Tahlilda klinik va laborator ma’lumotlar, immunologik ko‘rsatkichlar, qo‘zg‘atuvchilar, davolash usullari va natijalar baholandi. Humoral va hujayraviy immunitetdagi nuqsonlar hamda ularning sepsis og‘irligi bilan bog‘liqligi alohida ko‘rib chiqildi. Natijalar PID bo‘lgan bolalarda sepsis ko‘pincha og‘ir kechishini, tashxis kech qo‘yilishini va shifoxonada qolish muddati uzayishini ko‘rsatdi.
QURILISHDA LATERIT: QO‘LLANILISHI, XOSSALARI VA BARQARORLIGI BO‘YICHA SHARH
Temir va alyuminiy oksidlariga boy tuproq va tog‘ jinslari turi bo‘lgan laterit tropik mintaqalarda ko‘plab qurilish ishlarida o‘zining ko‘pligi, ishlov berish qulayligi va chidamliligi sababli keng qo‘llanilgan. Ushbu sharh lateritning qurilish materiali sifatidagi tarixiy, muhandislik va zamonaviy jihatlarini umumlashtiradi. An’anaviy qo‘llanilishiga monumental me’morchilik, xalq turar joylari va mustamlaka davri inshootlari kirsa, zamonaviy qo‘llanilishiga blok va g‘ishtlar, yo‘l asoslari, stabilizatsiyalangan tuproq bloklari va dekorativ fasadlar kiradi. Sharh lateritning fizik-kimyoviy xossalarini, xususan o‘rtacha mustahkamlik, yuqori plastiklik, g‘ovaklik va oksidlarga boy tarkibni ko‘rib chiqadi. Oqartirish, tsement va bitum bilan stabilizatsiya qilish usullari uning chidamliligi va namlikka bardoshliligini oshirishning muhim vositasi sifatida tahlil qilinadi. Mahalliyligi, past uglerod izi va issiqlik samaradorligi sababli lateritning barqaror qurilishdagi salohiyati alohida ta’kidlanadi.
KANJI O‘QITISHNI TAKOMILLASHTIRISH: YAPON IYEROGLIFLARINI O‘RGATISHDAGI TO‘SIQLAR, USULLAR VA INNOVATSION YONDASHUVLAR
Ushbu maqolada yapon yozuv tizimining logografik belgilarini tashkil etuvchi kanjini o‘qitishning innovatsion usullari ko‘rib chiqiladi. Ularning murakkab tuzilishi va xitoy yozuvi bilan tarixiy bog‘liqligi sababli kanji ham ona tilida so‘zlashuvchilar, ham chet ellik o‘rganuvchilar uchun jiddiy qiyinchiliklar tug‘diradi. An’anaviy yondashuvlar ko‘pincha yodlashga tayangan bo‘lib, bu uzoq muddatli eslab qolish va amaliy qo‘llashga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Tadqiqot kognitiv fan, texnologik integratsiya va kontekstga asoslangan ta’lim yutuqlariga tayangan holda kanjini samaraliroq o‘zlashtirishga yordam beradigan zamonaviy pedagogik strategiyalarni tahlil qiladi. Muhokama qilinadigan usullar qatoriga mnemonik tizimlar, gamifikatsiyalangan ta’lim muhiti, raqamli o‘quv vositalari va o‘quvchilar ishtirokini kuchaytiruvchi kontekstlashtirilgan o‘qitish kiradi. Shuningdek, radikallar va to‘g‘ri chiziq tartibining belgilarni tanib olishni yaxshilashdagi o‘rni yoritiladi.
O‘ZBEKISTONNI KASHF ETING: SEHRLI SHARQ QALBIGA SAYOHAT
Maqolada O‘zbekiston tarix, ma’naviyat va tirik madaniyat birlashadigan ko‘p qatlamli turizm manzili sifatida talqin qilinadi hamda Ziyarah Travel agentligining autentik madaniyatlararo tajribadagi vositachi roli yoritiladi. Tavsifiy, madaniy va lingvopragmatik yondashuvlar asosida tadqiqot O‘zbekiston qanday qilib Buyuk Ipak yo‘li merosi, islomiy ilm-fan va kundalik mehmondo‘stlik amaliyotlari orqali “Sehrli Sharq” sifatida qurilishini ko‘rsatadi. Ayniqsa, agentlikning indoneziyalik sayyohlar bilan umumiy diniy leksika, madaniy jihatdan yaqin murojaatlar va sayohatni ma’naviy hamda intellektual boyish sifatida talqin etuvchi qadriyatga yo‘naltirilgan kommunikatsiyasi tahlil qilinadi. Reklama matnlari va madaniy-tarixiy kontekstni birgalikda ko‘rib chiqish turizm kommunikatsiyasi oddiy marketing emas, balki madaniyatlararo muloqot ekanini ko‘rsatadi. Natijalar ziyoratga yo‘naltirilgan yo‘nalishlar, me’moriy meros va mehmondo‘stlik marosimlari birgalikda kuchli va mazmunli O‘zbekiston obrazini shakllantirishini tasdiqlaydi.
Ushbu tadqiqot grippga qarshi emlashga oid terminlar va tushunchalarni o‘zlashtirayotgan birinchi kurs tibbiyot talabalari orasida interaktiv o‘qitish usullari passiv mustaqil o‘rganishga qaraganda samaraliroq ekanini tekshiradi. “Flu Vaccines” nomli ESL resursi va maxsus tayyorlangan o‘quv moduli asosida 60 nafar talaba ikkita guruhga bo‘lindi: tajriba guruhi interaktiv o‘qitishda qatnashdi, nazorat guruhi esa mustaqil uy vazifasi asosida ishladi. Har ikki guruh keyingi kuni standart test topshirdi. Interaktiv guruh ancha yuqori natija ko‘rsatdi (85,2% ga qarshi 72,4%, p<0,05), bu esa grippga qarshi emlash, uning xavflari va profilaktik choralar haqidagi bilimlarni yaxshiroq o‘zlashtirish va saqlab qolishni ko‘rsatdi.
INDONEZIYA OLIY TA’LIMIDA RAQAMLI DAVR UCHUN TRANSFORMATIV ASOS SIFATIDA KRITIK RAQAMLI SAVODXONLIK
Raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi oliy ta’limdagi savodxonlik amaliyotlarini o‘zgartirib, oddiy raqamli ko‘nikmalardan kritik raqamli savodxonlikka o‘tishni talab qilmoqda. Mazkur tadqiqot Indoneziya oliy ta’limida kritik raqamli savodxonlikning akademik kompetensiya, madaniy xabardorlik va axloqiy mas’uliyatni integratsiyalovchi model sifatidagi o‘rnini ko‘rib chiqadi. Tizimli adabiyotlar sharhi asosida 2014–2025 yillarda chop etilgan 50 ta ilmiy maqola tahlil qilinib, CDL integratsiyasining oltita asosiy yo‘nalishi aniqlangan: kritik raqamli pedagogika, madaniy kompetensiya, akademik savodxonlik, ixtisoslashgan raqamli savodxonlik, baholash yondashuvlari va institutsional muammolar. Tadqiqot CDL talabalarning tanqidiy fikrlashi va raqamli fuqarolik kompetensiyalarini rivojlantirishda katta salohiyatga ega ekanini ko‘rsatadi, biroq Indoneziyada uning joriy etilishi infratuzilma, o‘qituvchilar tayyorgarligi va siyosiy qo‘llab-quvvatlash bilan bog‘liq muammolarga duch kelmoqda. Xulosa sifatida, CDLni oliy ta’limga muvaffaqiyatli singdirish uchun tizimli va barqaror institutsional strategiyalar zarurligi ta’kidlanadi.
MILLIY TA’LIM TILIGA EGA OLIYGOHLARDA RUS TILI
Ta’lim milliy tilda olib boriladigan universitetlarda rus tilining o‘rni va ahamiyati haqida so‘z yuritish bugungi ta’lim tizimi uchun juda muhimdir. Mamla- katimizda ta’lim davlat tilida, ya’ni milliy tilda olib borilishi qonun hujjatlari bilan ta’min- langan bo‘lsa-da, rus tili o‘quv jarayonida o‘ziga xos mavqe egallab kelmoqda. Bu esa ta’lim sohasida yuzaga kelgan talablar, tarixiy va madaniy omillar, shuningdek, ilm-fan va texnologiyalar rivojlanishining global xarakteri bilan izohlanadi.
TA’LIM JARAYONIDA O‘QUVCHILARDA SOG‘LOM TURMUSH TARZIGA OID KOMPETENSIYALARNI RIVOJLANTIRISHNING NAZARIY-METODIK
Mazkur tadqiqotda ta’lim jarayonida o‘quvchilarda sog‘lom tur- mush tarziga oid kompetensiyalarni rivojlantirishning nazariy-metodik asoslari tahlil qilingan. Sog‘lom turmush tarzi yaxlit pedagogik tizim sifatida yoritilib, uning tarixiy- ma’naviy meros, jismoniy faollik madaniyati, ratsional ovqatlanish hamda emotsional- irodaviy barqarorlik kabi tarkibiy komponentlari asoslab berilgan. Tadqiqotda sog‘lom turmush tarzining shaxs salomatligi, ma’naviy kamoloti va ijtimoiy moslashuvi bilan o‘zaro bog‘liqligi ochib berilib, sport va jismoniy tarbiya vositalari orqali o‘quvchilarda sog‘lom hayotiy qadriyatlarni shakllantirishning pedagogik imkoniyatlari ko‘rsatib o‘til- gan. Shuningdek, ta’lim muassasalarida sog‘lom turmush tarziga oid kompetensiya- larni rivojlantirishga xizmat qiluvchi ijtimoiy-pedagogik shart-sharoitlar, metodik yon- dashuvlar hamda sport faoliyatining ijtimoiylashtiruvchi roli asoslangan. Natijada o‘quvchilarning jismoniy, ma’naviy-axloqiy, psixologik va ijtimoiy rivojlanishini ta’minlovchi integrativ pedagogik tizimning nazariy asoslari ishlab chiqilgan.
sog‘lom turmush tarziga oid kompe- tensiyalar
ALMAZ, RUX OKSIDI VA TITAN DIOKSIDNING MIKROSTRUKTURALANGAN KUKUNLARINING OPTIK XOSSALARINI IMPULSLI-DAVRIY LAZER QO‘ZG‘ATISH SHAROITIDA O‘RGANISH
Mazkur ishda nanosoniy davomiylikdagi impulsli-davriy lazer nurlanishi ta’sirida almaz, rux oksidi va titan dioksidning mikrostrukturalangan kukunlarining optik xossalarini eksperimental tadqiq etish natijalari keltirilgan. Xona haroratida o‘rganilgan namunalarda Raman sochilishi va fotolyuminessensiya spektrlarining shakllanish mexanizmlari tahlil qilindi. Ikkilamchi nurlanish intensivligining lazer impulsi energiya zichligiga bog‘liqligi aniqlandi. Mikrostrukturalanish elektromagnit maydonning lokal taqsimotiga sezilarli ta’sir ko‘rsatib, nolinear effektlarning kuchayishiga va spektral xususiyatlarning o‘zgarishiga olib kelishi ko‘rsatildi. Olingan natijalar sensor tizimlar, fotokatalitik qoplamalar va funksional optik materiallarni ishlab chiqishda qo‘llanishi mumkin.
KASA O‘ZBEKISTONDAGI XORIJIY TIL O‘QITUVCHILARI UCHUN KASBIY RIVOJLANISH DASTURIDIR
O‘qitish kompetensiyalari ko‘plab shakllarga ega bo‘lib, muhit va fan yo‘nalishiga qarab mazmunan farqlanadi. Shu sababli ingliz tili o‘qituvchilari o‘zlarining kasbiy kompetensiyalarini ma’lum darajada soddalashtirib va tizimlashtirib borishlari zarur. Mazkur maqolada bu kompetensiyalar keng ma’noda yoritilib, o‘qitish jarayoni, talabalar va ta’lim, til va madaniyat, ta’lim muassasalari, jamiyat hamda kasbiy hayot bilan bog‘liq jihatlar qamrab olinadi.
ORCID: 000-0002-6601-7249 KONUSSIMON BARABANLI GIDROTURBINA KONSTRUKSIYASINI TANLASH VA ASOSLASH
Kоnussimоn bаrаbаnli turbinаning аsоsiy аfzаlligi – suv оqimini pаrаrаk uchlаrigа mаjburiy rаvishdа yo‘nаltirish vа hаjmiy yo‘qоtishlаrni min- imаllаshtirish imkоniyatiga egaligi. Suv оqimi bаrаbаnning uchigа tоmоn kоnussimоn shаkldа siqilаdi vа bu оrqаli fоydаlаnishdаgi оqim to‘liq bаrqаrоr vа yo’nаltirilgаn kuch shаklidа bаrаbаnning burоvchi hаrаkаtni yuzaga kеltirаdi. Gidrоturbinа – bu suvning mеxаnik enеrgiyasini turbinа vаlining аylаnish hаrаkаtigа аylаntirаdigаn uskunа bo’lib, suv enеrgiyasidаn fоydаlаnish sаmаrаdоrligini bеlgilаydigаn bir nеchtа muhim оmillаr mаvjud: • suv оqimi tеzligi vа bоsimi, • suv оqimining bаrаbаn vа pаrrаklаr bilаn o‘zаrо tаsiri, • kоnstruksiyadаgi yo’qоtishlаrning kаmligi, • mеxаnikaviy uzаtuvchi qismlаrning оptimаl ishlаshi. • Barabandagi suv bosimini qabul qiluvchi chuqurchalar soni.
TURIZMNI DAVLAT TOMONIDAN TARTIBGA SOLISH SAMARADORLIGI
Ushbu maqola O‘zbekiston milliy iqtisodiyoti tarkibida turizm sohasining rivojlanish tendensiyalarini o‘rganishga bag‘ishlangan. Unda turizm sohasida qayd etilgan statistik ko‘rsatkichlar tahlil qilinadi. Shu bilan birga, tahlil natijalari asosida turizm sektorini barqaror rivojlantirishga qaratilgan ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqiladi.
MARKAZIY OSIYONING SUV XAVFSIZLIGI VA SIBIR DARYOLARI OQIMINING BIR QISMINI BURISH BO‘YICHA MUNOZARA: EKOLOGIK VA IQTISODIY JIHATLAR
Maqolada Markaziy Osiyoda suv resurslari tanqisligi kuchayib borayotgan sharoitda suv xavfsizligi muammosi hamda Sibir daryolari oqimining bir qismini boshqa havzalarga burish imkoniyati haqidagi yangilanayotgan munozara ko‘rib chiqiladi. Ushbu g‘oyaning tarixiy ildizlari, zamonaviy ekspert muhokamalari va asosiy dalillar tahlil qilinadi. Ayniqsa, Arktika havzasiga quyiladigan daryo oqimining kamayishi va G‘arbiy Sibir ekotizimlarining o‘zgarishi bilan bog‘liq ekologik xavflarga e’tibor qaratiladi. Mo‘tadil hajmdagi burilish (yiliga 5–10 km³) global iqlim va okeanografik jarayonlarga cheklangan ta’sir ko‘rsatishi mumkinligi, biroq mahalliy ekotizim oqibatlari batafsil modellashtirishni talab qilishi ko‘rsatiladi. Shuningdek, suvni tashishning zamonaviy texnologik imkoniyatlari, sovet davri loyihalariga nisbatan energetik va ekspluatatsion xarajatlarni kamaytirish ehtimoli hamda ekologik xarajatlarni kompleks hisobga olish zarurati yoritiladi.
YANGI O‘ZBEKISTONDA QADRIYATLAR TRANSFORMATSIYASINING IJTIMOIY-MADANIY VA FALSAFIY JIHATLARI
Mazkur maqolada Yangi O‘zbekistonda kechayotgan qadriyatlar transformatsiyasi jarayoni ijtimoiy-madaniy va falsafiy nuqtayi nazardan tahlil qilinadi. Globallashuv, texnologik taraqqiyot hamda ijtimoiy modernizatsiya sharoitida milliy va umuminsoniy qadriyatlar o‘rtasidagi dialektik bog‘liqlikning kuchayishi asoslab beriladi. Tadqiqotda falsafiy-aksiologik tahlil va sotsiologik yondashuv metodlaridan foydalanilgan. Qadriyatlar tizimidagi o‘zgarishlarning ijtimoiy ong, madaniy muhit va shaxsiy identifikatsiyaga ko‘rsatadigan ta’siri ochib beriladi. Maqolada Yangi O‘zbekistonda inson qadri, ilm, innovatsiya va ijtimoiy adolat kabi qadriyatlarning markaziy ahamiyat kasb etayotgani ilmiy asoslanadi. Olingan natijalar qadriyatlar transformatsiyasini ijtimoiy-tarixiy zaruriyat sifatida talqin qilish imkonini beradi.
EKSPORT FAOLIYATI AUDITINING TASHKILIY-USLUBIY ASOSLARI
Eksport-import operatsiyalari korxonalarning moliyaviy barqarorligi va samaradorligiga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Ushbu maqolada O‘zbekistonda eksport operatsiyalari auditi, metodologiyasi va bosqichlari tahlil qilinadi. Maqolada eksport operatsiyalari auditi uchun maxsus yondashuv, ichki nazorat tizimi, hujjatlar va moliyaviy hisobning to‘g‘ri yuritilishi masalalari ko‘rib chiqilgan.
PARATRIATLONCHILARNI KO‘P YILLIK TAYYORLASHNI O‘QUV-MASHG‘ULOT JARAYONINI MONITORING VA BOSHQARISH TIZIMLARI ASOSIDA OPTIMALLASHTIRISH
Ushbu maqolada paratriatlonchilarni ko‘p yillik tayyorlash tizimida o‘quv-mashg‘ulot jarayonini optimallashtirishga doir zamonaviy ilmiy-uslubiy yondashuvlar tahlil qilingan. Ixtisoslashgan adabiyotlarda sog‘liqdagi cheklovlar va sport mahorati bosqichlari xususiyatlarini inobatga olgan holda mashg‘ulot yuklamalarini boshqarish hamda paratriatlonchilarning funksional holatini monitoring qilish bo‘yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar yetarli darajada ishlab chiqilmagani aniqlangan. Funksional monitoring tizimlari qo‘llangan holda blokli periodizatsiya asosida yillik makrotsiklda tayyorgarlik tuzilmasini qurish xususiyatlari o‘rganildi. Olingan natijalar asosida paratriatlonchilarning tayyorgarlik samaradorligini va musobaqa natijalari barqarorligini oshirishga qaratilgan dasturiy-uslubiy ta’minot ishlab chiqildi.
REY BREDBERINING “ERTAGA QIYOMAT” HIKOYASIDA APOKALIPSIS VA BADIIY PSIXOLOGIZM
Ushbu maqolada Rey Bredberining “Ertaga qiyomat” hikoyasi psixologik- falsafiy nuqtayi nazardan tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi fantastik adabiyotda apokalipsis motivining inson ruhiyati bilan bogʻliq talqinini ochib berish hamda badiiy psixologizmning zamonaviy koʻrinishlarini aniqlashdan iborat. Maqolada muammo sifatida ommaviy madaniyatda apokalipsis odatda vahima va ijtimoiy inqiroz bilan bogʻlanib talqin qilinishi, Bredberi hikoyasida esa ushbu stereotipga zid psixologik model taklif etilishi ilgari suriladi. Tadqiqot metodologiyasi sifatida kompleks yondashuv tanlangan boʻlib, unda badiiy matnni struktural-bayoniy tahlil qilish, ekzistensial psixologiya, dahshatni boshqarish nazariyasi hamda narrativ psixologiya konsepsiyalaridan foydalaniladi. Hikoya tahlili uch asosiy yoʻnalishda olib boriladi: qahramonlarning oʻlim muqarrarligiga munosabati, kundalik turmush marosimlarining psixologik funksiyasi hamda oddiylik tushunchasining falsafiy talqini doirasida tahlil etiladi. Tahlil natijalari shuni koʻrsatadiki, hikoyada apokalipsis tashqi falokat sifatida emas, balki ichki ruhiy holat sifatida namoyon boʻladi. Qahramonlarning vahimasiz, sokin va marosimiy xatti-harakatlari oʻlim qoʻrquvini yengillashtiruvchi muhim psixologik mexanizm vazifasini bajaradi. Kundalik turmush odatlari — qahva ichish, bolalarni uxlatish, chiroqni oʻchirish — ekzistensial barqarorlikni taʼminlovchi ramziylik sifatida talqin qilinadi. Shaxslararo yaqinlik esa hikoyada oʻlim xavotiriga qarshi asosiy himoya omili sifatida namoyon boʻladi. “Ertaga qiyomat” hikoyasi fantastik adabiyotda badiiy psixologizmning oʻziga xos modelini taklif etadi. Asar oʻlimni inqiroz emas, balki hayot davomida yaratilgan maʼno va munosabatlarning mantiqiy yakuni sifatida anglash imkonini beradi. Mazkur tadqiqot fantastik nasrda psixologik tahlil imkoniyatlarini kengaytiradi hamda Rey Bredberi ijodining adabiy- estetik ahamiyatini yangi nazariy kontekstda yoritadi.
SO‘FI OLLOYOR IJODIDА TАSАVVUFIY-АXLOQIY G‘OYАLАR VА MА’RIFIY TЕNDЕNSIYАLАR
Ushbu maqola So‘fi Olloyor ijodida tasavvufiy-axloqiy g‘oyalar va ma’rifiy tendensiyalarni chuqur o‘rganishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda Olloyorning asarlarida insonning ruhiy va axloqiy tarbiyasi, ichki dunyo tafakkuri, odob-axloq me’yorlari hamda ma’rifiy yuksalish masalalari tahlil qilinadi. Muallifning tasavvufiy falsafasi va axloqiy qarashlari orqali jamiyatdagi ma’rifiy tendensiyalarning shakllanishi va ahamiyati ochib beriladi.